Zakładasz działalność i zastanawiasz się, ile wynosi ZUS na start w 2026 roku? Chcesz wykorzystać ulgę na start, preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus, ale gubisz się w zasadach? Z tego poradnika dowiesz się, jakie składki zapłacisz na każdym etapie rozwoju firmy i jak formalnie zgłosić niższy ZUS.
Ile wynosi ZUS na start w 2026 roku?
Na samym początku działalności możesz skorzystać z rozwiązania, które najmocniej obniża obciążenia – to ulga na start. Przez 6 pełnych miesięcy nie płacisz żadnych składek na ubezpieczenia społeczne. Nie ma więc składki emerytalnej, rentowej, wypadkowej, chorobowej ani wpłat na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.
W tym okresie obowiązkowa pozostaje tylko składka zdrowotna. Jej wysokość w 2026 roku zależy od formy opodatkowania i od dochodu lub przychodów. Dla przedsiębiorców na skali podatkowej i podatku liniowym składka to procent od dochodu (odpowiednio 9% i 4,9%), ale nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie. Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych w 2026 roku minimalna składka zdrowotna wynosi 461,66 zł, a przy wyższych przychodach rośnie według progów dochodowych.
W praktyce oznacza to, że przez pierwsze pół roku działalności całkowity ZUS na start to najczęściej od około 432,54 zł do kilkuset złotych miesięcznie, zależnie od formy opodatkowania i poziomu dochodów lub przychodów. To bardzo mało w porównaniu z pełnymi składkami, które bez ulg sięgają ponad 1773,96 zł miesięcznie (bez zdrowotnej).
Kto może skorzystać z ulgi na start?
Nie każda firma ma prawo do tak niskiego ZUS na początku. Z ulgi na start skorzystasz, jeśli jesteś osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą (jednoosobowa działalność albo wspólnik spółki cywilnej) i spełniasz kilka warunków. Pierwszy z nich dotyczy historii firmy – w ciągu ostatnich 60 miesięcy nie mogłeś prowadzić żadnej pozarolniczej działalności.
Drugi ważny warunek dotyczy relacji z byłym pracodawcą. Jeśli w bieżącym lub poprzednim roku pracowałeś na etacie i wykonujesz teraz w firmie dokładnie te same czynności, co wcześniej u pracodawcy, ulga na start nie przysługuje. Nie możesz też podlegać ubezpieczeniu w KRUS, chyba że spełniasz zestaw szczegółowych kryteriów (pełne 3 lata ubezpieczenia w KRUS, gospodarstwo powyżej 1 ha przeliczeniowego i odpowiednio niski podatek dochodowy).
Jak liczyć 6 miesięcy ulgi na start?
Wiele osób myli się przy liczeniu okresu ulgi, a ZUS patrzy na to bardzo precyzyjnie. Okres liczy się w pełnych miesiącach kalendarzowych. Jeśli faktycznie zaczynasz działalność pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc liczy się jako pierwszy z sześciu. Gdy startujesz np. 7‑go, liczenie zaczyna się dopiero od kolejnego miesiąca.
Przykład: przedsiębiorca, który rozpoczął działalność 7 maja 2025 r., korzysta z ulgi do 30 listopada 2025 r. Zawieszenie firmy nie zatrzymuje biegu ulgi, tylko wlicza się w sześciomiesięczny okres. Nie możesz więc „wydłużyć” ulgi przez zawieszanie działalności.
Jakie składki płaci się przy uldze na start?
W czasie ulgi na start płacisz wyłącznie składkę zdrowotną. Jej zasady są różne dla poszczególnych form opodatkowania i wynikają z przepisów Polskiego Ładu. Warto znać konkretne liczby, bo od nich zależy, ile realnie zaplanujesz w budżecie.
Przy skali podatkowej oraz podatku liniowym podstawa wymiaru zdrowotnego to dochód z poprzedniego miesiąca. Stawki procentowe są stałe, ale wprowadzono minimalną kwotę – w roku składkowym od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r. minimalna składka to 432,54 zł miesięcznie. Przy bardzo niskich dochodach i tak nie zejdziesz niżej niż ta kwota.
Składka zdrowotna na ryczałcie
Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych liczy się nie dochód, ale przychód. Składkę ustala się jako 9% określonej zryczałtowanej podstawy, powiązanej z przeciętnym wynagrodzeniem w sektorze przedsiębiorstw. Progi są trzy i opierają się na rocznym przychodzie z działalności.
W 2026 roku możesz spodziewać się takich kwot składki zdrowotnej na ryczałcie: około 498,35 zł miesięcznie przy przychodach poniżej 60 000 zł, 830,58 zł dla przedziału 60 000–300 000 zł oraz 1495,04 zł przy przychodach powyżej 300 000 zł. Podstawy tych wyliczeń wynikają z danych GUS, m.in. przeciętnego wynagrodzenia 9228,64 zł w IV kwartale 2025 r.
Kto może nie płacić składki zdrowotnej?
W wyjątkowych przypadkach Twój ZUS na start może wynieść 0 zł, bo ustawodawca przewidział zwolnienia również z obowiązku zdrowotnego. Dotyczy to np. niektórych emerytów i rencistów, jeśli łączne świadczenie nie przekracza minimalnego wynagrodzenia, a przychód z działalności jest bardzo niski i rozliczasz się w formie karty podatkowej.
Na podobnych zasadach z obowiązku opłacania zdrowotnej mogą być zwolnione osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, a także przedsiębiorcy pobierający niewielki zasiłek macierzyński lub łączący działalność z etatem i ryczałtem przy niskich dochodach. To jednak sytuacje szczególne i wymagają weryfikacji indywidualnej.
Co po 6 miesiącach ulgi na start?
Po zakończeniu ulgi na start nie przechodzisz od razu na pełny ZUS. Ustawowy „ciąg” wygląda tak: ulga na start – preferencyjny ZUS – Mały ZUS Plus – pełne składki. Każdy etap ma inne zasady i inne warunki wejścia, ale dzięki temu możesz rozkładać wzrost obciążeń w czasie.
Bezpośrednie przejście z ulgi na start na Mały ZUS Plus nie jest możliwe. Najpierw zawsze czekają Cię preferencyjne składki ZUS przez 24 miesiące. Dopiero po tym etapie, przy spełnieniu kryteriów, możesz zgłosić się do Małego ZUS Plus liczonego od dochodu.
Ile wynosi preferencyjny ZUS w 2026 roku?
W 2026 roku najniższa podstawa wymiaru składek przy preferencyjnym ZUS to 30% minimalnego wynagrodzenia. Przy płacy minimalnej 4806 zł brutto daje to podstawę 1441,80 zł. Od tej kwoty liczone są składki emerytalne, rentowe, wypadkowe i ewentualnie chorobowe.
Łącznie same składki społeczne (bez zdrowotnej) wynoszą w 2026 roku 456,18 zł miesięcznie. Do tego dochodzi nadal pełna składka zdrowotna, więc całkowite obciążenie nowej firmy często nie przekracza około 1000 zł miesięcznie. Dla porównania: przy pełnym ZUS podstawa to 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli 5652 zł, a składki społeczne sięgają 1773,96 zł bez zdrowotnej.
Kiedy nie możesz skorzystać z preferencyjnego ZUS?
Niższe składki przez 24 miesiące nie są dla wszystkich. Nie skorzystasz z preferencji, jeśli w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadziłeś już inną pozarolniczą działalność. Wyłączone są także osoby, które teraz wykonują usługi na rzecz byłego pracodawcy w tym samym zakresie, co w czasie zatrudnienia na etacie.
Ograniczenia dotyczą też wspólników spółek jawnych, partnerskich, komandytowych oraz jednoosobowych założycieli spółek z o.o. – oni z preferencyjnych składek i ulgi na start korzystać nie mogą. W ich przypadku ZUS od razu liczy się według zasad „dużego” ZUS.
Jak działa Mały ZUS Plus w 2026 roku?
Po wykorzystaniu 6 miesięcy ulgi na start i 24 miesięcy preferencyjnych składek możesz przejść na Mały ZUS Plus, jeśli masz stosunkowo niewielkie przychody. To etap, na którym składki społeczne zależą od dochodu, a nie od sztywnej podstawy jak przy pełnym ZUS.
Mały ZUS Plus pozwala płacić niższy ZUS przez 36 miesięcy w dowolnych 60 miesiącach prowadzenia działalności. ZUS weryfikuje limit wykorzystania ulgi co roku w styczniu. Dzięki temu rozwiązaniu obciążenia rosną łagodniej po wyjściu z preferencyjnych składek.
Jak liczy się ZUS od dochodu w Małym ZUS Plus?
W Małym ZUS Plus podstawa wymiaru składek społecznych jest liczona na podstawie dochodu z poprzedniego roku. Wysokość składek rośnie wraz z dochodem, ale musi mieścić się w ustawowych widełkach. Podstawa nie może być niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. to 1441,80 zł) ani wyższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (5652 zł).
Ważny jest także limit przychodów. Z Małego ZUS Plus możesz korzystać tylko wtedy, gdy przychód z poprzedniego roku nie przekroczył 120 000 zł. Gdy prowadziłeś firmę krócej niż rok, limit liczy się proporcjonalnie do liczby dni aktywności. Przykładowo przy działalności przez 275 dni limit wyniesie około 90 410,96 zł.
Kto może, a kto nie może wejść w Mały ZUS Plus?
Aby skorzystać z Małego ZUS Plus, musisz prowadzić działalność na podstawie wpisu do CEIDG przez minimum 60 dni w poprzednim roku. Nie możesz korzystać z tej ulgi w pierwszym roku działalności ani wtedy, gdy nadal masz prawo do preferencyjnych składek. Niedostępny jest też Mały ZUS Plus dla osób z kartą podatkową i zwolnieniem z VAT oraz tych, którzy rozliczają działalność na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy.
Jeśli równolegle podlegasz ubezpieczeniom społecznym z innej pozarolniczej działalności, np. jako wspólnik spółki jawnej, również nie możesz wejść w Mały ZUS Plus. Zgłoszenia dokonujesz w ZUS z kodem rozpoczynającym się od 05 90 lub 05 92, a informacje o przychodzie, dochodzie i podstawie składek przekazujesz w ZUS DRA część II albo ZUS RCA część II.
Jak zgłosić niższy ZUS w ZUS?
Każda zmiana rodzaju ulg wymaga osobnych dokumentów. Nie wystarczy samo założenie firmy w CEIDG – ścieżka jest nieco bardziej rozbudowana. Dobrze znać konkretne kody tytułu ubezpieczenia, bo od nich zależy, z jakiej preferencji ZUS Cię rozliczy.
Przy uldze na start zgłaszasz się do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA z kodem rozpoczynającym się od 05 40 (np. 05 40 00 dla osoby bez prawa do emerytury lub renty i bez orzeczenia o niepełnosprawności). Masz na to 7 dni od rozpoczęcia działalności. Najwygodniej zrobić to razem z rejestracją w CEIDG, żeby dokumenty automatycznie trafiły do ZUS.
Przejście na preferencyjny ZUS
Po zakończeniu ulgi na start albo po wcześniejszej rezygnacji przechodzisz na preferencyjne składki. Wymaga to złożenia dwóch dokumentów – najpierw wyrejestrowania z dotychczasowego tytułu, potem ponownego zgłoszenia z nowym kodem. To formalność, ale musi być zrobiona w terminie.
Składasz formularz ZUS ZWUA z kodem rozpoczynającym się od 05 40, a następnie zgłaszasz się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego na ZUS ZUA z kodem zaczynającym się od 05 70 (albo 05 72, jeśli masz prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy). Od miesiąca objęcia ubezpieczeniami społecznymi liczysz pełne 24 miesiące preferencyjnego ZUS.
Zgłoszenie do Małego ZUS Plus
Aby zacząć korzystać z Małego ZUS Plus, musisz najpierw wyrejestrować się z dotychczasowego tytułu, a potem zgłosić z nowym kodem. Zwykle robi się to na przełomie roku, bo limit przychodów sprawdza się w odniesieniu do poprzedniego roku kalendarzowego.
Wyrejestrowanie następuje przez ZUS ZWUA z kodem rozpoczynającym się od 05 10, 05 12, 05 70 lub 05 72 w zależności od tego, z jakiego tytułu do tej pory byłeś ubezpieczony. Potem składasz ZUS ZUA z kodem 05 90 lub 05 92. Termin jest bardzo ważny: do 31 stycznia danego roku albo w ciągu 7 dni od spełnienia warunków, jeśli ma to miejsce w innym miesiącu. Przegapienie terminu powoduje utratę prawa do ulgi na cały rok.
Jakie są konsekwencje korzystania z ulg w ZUS?
Niższy ZUS na start i w kolejnych latach pozwala zaoszczędzić setki złotych miesięcznie. To realna pomoc przy budowaniu firmy. Obniżone składki mają jednak swoją cenę – niższe świadczenia w przyszłości i brak ochrony w części sytuacji losowych.
W okresie korzystania z ulgi na start nie podlegasz ubezpieczeniom społecznym, więc nie masz prawa do zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego, świadczenia rehabilitacyjnego czy zasiłku opiekuńczego. Ten czas nie podwyższa też przyszłej emerytury i nie liczy się do okresów składkowych wymaganych do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Niższe składki a wysokość świadczeń
Podobna zależność dotyczy preferencyjnego ZUS i Małego ZUS Plus. Składki są liczone od niższej podstawy, więc późniejsze świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, wypadkowego czy emerytalnego też będą niższe. Zasiłki liczy się od podstawy wymiaru składek, a jeśli deklarujesz tylko 30% minimalnego wynagrodzenia, to właśnie ta kwota będzie brana pod uwagę przy obliczeniach.
Ulgi są dobrowolne. Możesz z nich nie korzystać i od początku opłacać wyższe składki, żeby zwiększyć przyszłe świadczenia. Możesz też przerwać ulgę wcześniej, zgłaszając się do pełnych ubezpieczeń społecznych. Decyzja zależy od Twojej sytuacji finansowej, planów emerytalnych i tego, jak ważna jest dla Ciebie pełna ochrona w razie choroby lub wypadku.
Działalność nierejestrowa jako jeszcze niższy start
Jeśli dopiero testujesz pomysł na biznes, dobrym krokiem przed „prawdziwą” firmą może być działalność nierejestrowa. Możesz ją prowadzić, gdy jesteś osobą fizyczną, nie prowadziłeś działalności przez ostatnie 5 lat, a Twoje kwartalne przychody nie przekraczają 225% minimalnego wynagrodzenia – w 2026 roku to 10813,50 zł brutto na kwartał.
Przy działalności nierejestrowej nie płacisz żadnych składek ZUS ani podatku w trakcie roku. Rozliczasz przychody raz w roku w PIT‑36, prowadzisz jedynie prostą ewidencję sprzedaży i wystawiasz rachunki lub faktury na żądanie. Gdy przekroczysz kwartalny limit, masz 7 dni na rejestrację firmy w CEIDG i od tego momentu możesz wejść w ulgę na start, a potem w preferencyjne składki.
Warto na chłodno policzyć, ile zapłacisz ZUS na start, na preferencji i w Małym ZUS Plus, a następnie wybrać ścieżkę, która najlepiej pasuje do przewidywanych przychodów Twojej firmy i poziomu ryzyka, jakie jesteś gotów przyjąć.
