Jakie są minusy ulgi na start? Co warto wiedzieć

Zakładasz firmę i zastanawiasz się, czy ulga na start to dobry pomysł w twojej sytuacji. Chcesz obniżyć składki ZUS, ale boisz się ukrytych konsekwencji. Z tego artykułu dowiesz się, jakie są realne minusy ulgi na start i na co zwrócić uwagę przed podjęciem decyzji.

Czym jest ulga na start i jak działa?

Od 30 kwietnia 2018 roku osoby zakładające działalność gospodarczą mogą skorzystać z rozwiązania, które nazwano ulga na start. Przez maksymalnie 6 pełnych miesięcy przedsiębiorca nie płaci składek społecznych, czyli emerytalnych, rentowych, wypadkowych ani na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. W tym czasie obowiązkowa jest wyłącznie składka zdrowotna, której wysokość zależy od formy opodatkowania oraz dochodu lub przychodu.

Przy skali podatkowej składka zdrowotna wynosi 9% podstawy, przy podatku liniowym – 4,9%, a przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych płaci się 9% zryczałtowanej podstawy zależnej od przedziału przychodów. Przykładowo w 2026 roku przedsiębiorca na ryczałcie zapłaci 498,35 zł miesięcznie przy przychodach poniżej 60 000 zł, 830,58 zł przy przychodach od 60 000 do 300 000 zł oraz 1495,04 zł powyżej 300 000 zł.

Kto może korzystać z ulgi na start?

Z ulgi korzystają osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą lub będące wspólnikami spółek cywilnych, które podejmują działalność po raz pierwszy albo wznawiają ją po co najmniej 60 miesiącach przerwy. Warunkiem jest także to, że nie wykonują usług na rzecz byłego pracodawcy w tym samym zakresie, w jakim wcześniej pracowały na etacie w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.

Ulga na start ma też swoje zasady dla osób związanych z KRUS. Rolnik lub domownik, który przez co najmniej 3 lata podlegał w pełnym zakresie ubezpieczeniu rolniczemu i nadal prowadzi gospodarstwo powyżej 1 ha przeliczeniowego, może pozostać w KRUS, jeśli złoży stosowne oświadczenie w ciągu 14 dni od startu działalności i spełni limity podatkowe. Jeśli choć jeden warunek nie jest spełniony, wchodzi w grę standardowa ulga na start w ZUS.

Jak liczy się 6 miesięcy ulgi?

Okres ulgi to zawsze 6 pełnych miesięcy kalendarzowych. Gdy rozpoczniesz działalność pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc liczy się jako pierwszy. Jeśli start przypada w trakcie miesiąca, liczenie 6 miesięcy zaczyna się od kolejnego miesiąca, więc realnie można mieć nawet 7 miesięcy bez składek społecznych przy zachowanej składce zdrowotnej.

Zawieszenie działalności w trakcie korzystania z ulgi nie zatrzymuje biegu 6 miesięcy. Miesiące zawieszenia także „zużywają” ulgę. Po zakończeniu okresu startowego można przejść na tzw. mały ZUS, czyli obniżone składki przez kolejne 24 miesiące.

Brak składek społecznych – co naprawdę tracisz?

Na pierwszy rzut oka brak obowiązku płacenia składek emerytalnych i rentowych wygląda jak czysta oszczędność. Dopiero gdy spojrzysz na konsekwencje, widać, że oszczędność dziś może oznaczać poważny koszt za kilka lat. Okres ulgi nie jest traktowany jak czas, w którym budujesz swoje zabezpieczenie na przyszłość.

W czasie korzystania z ulgi na start nie powstają żadne nowe miesiące okresów składkowych. Tym samym nie tylko nie zwiększasz kapitału emerytalnego, lecz także nie „zbliżasz się” do progów wymaganych do minimalnej emerytury oraz ewentualnej renty z tytułu niezdolności do pracy.

Ulga na start a staż do emerytury

Aby ZUS podwyższył emeryturę do poziomu emerytury minimalnej, trzeba wykazać co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet oraz 25 lat w przypadku mężczyzn. Czas korzystania z ulgi na start nie wlicza się do tych lat, bo w tym okresie nie płacisz składek emerytalnych.

Wyobraź sobie sytuację, w której na koniec aktywności zawodowej brakuje ci dosłownie 2–3 miesięcy stażu, aby spełnić wymogi do podwyższenia emerytury do minimum. Jeśli te miesiące „zjadła” ulga na start, ZUS nie będzie miał podstaw, aby podwyższyć świadczenie. W praktyce oznacza to dożywotnio niższy przelew.

Niższa emerytura i renta w przyszłości

Brak składek w okresie ulgi to nie tylko kwestia lat do emerytury, ale także wysokości świadczenia. Każdy miesiąc bez składki zmniejsza twój przyszły kapitał, który ZUS podzieli przez dalszą prognozowaną długość życia. Nawet pół roku „dziury” w opłacaniu składek ma znaczenie, jeśli zarabiasz dobrze i normalnie byłby to okres wysokich wpłat.

Podobnie wygląda to w przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli częściowa lub całkowita niezdolność do pracy powstanie w czasie, gdy korzystasz z ulgi i minęło ponad 18 miesięcy od ostatnich okresów składkowych albo nieskładkowych, ZUS może odmówić przyznania świadczenia. Tutaj brak składek działa jak faktyczna luka w ochronie.

Ulga na start to zawsze rezygnacja z budowania stażu emerytalnego i kapitału w ZUS – nawet jeśli trwa tylko pół roku.

Brak ubezpieczenia chorobowego – jakie to ma skutki?

Kolejny ważny minus ulgi na start to brak możliwości objęcia się dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym bez rezygnacji z preferencji. Aby przystąpić do tego ubezpieczenia, trzeba najpierw zacząć płacić pełne (lub preferencyjne) składki społeczne. W trakcie ulgi nie ma takiej opcji, więc nie zyskujesz prawa do wielu istotnych świadczeń z ZUS.

Dotyczy to osób młodych i zdrowych, ale także tych, którzy już teraz wiedzą, że planują zabiegi, rekonwalescencję, a nawet powiększenie rodziny. W takich przypadkach ulga na start może pogorszyć ich sytuację finansową, gdy dojdzie do choroby lub porodu.

Brak zasiłku chorobowego i świadczeń rehabilitacyjnych

Jeżeli zachorujesz w czasie korzystania z ulgi na start, nie otrzymasz zasiłku chorobowego. Nie przysługuje również świadczenie rehabilitacyjne. Nawet jeśli choroba będzie długa i całkowicie uniemożliwi ci zarabianie, ZUS nie wypłaci w tym czasie pieniędzy z tytułu prowadzonej działalności.

Nawet rezygnacja z ulgi w trakcie choroby nie zawsze poprawi sytuację. Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po 90 dniach nieprzerwanego podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Jeśli więc zachorujesz krótko po starcie firmy, okres wyczekiwania zwyczajnie cię „przegoni”.

Ulga na start a ciąża i zasiłek macierzyński

Szczególnie ryzykowne jest korzystanie z ulgi przy planowaniu ciąży w niedługim czasie po rejestracji firmy. W okresie ulgi przedsiębiorczyni nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego z tytułu działalności, ponieważ nie opłaca składek społecznych ani chorobowych. Nawet jeśli dziecko urodzi się w trakcie tych sześciu miesięcy, świadczenia nie będzie.

Zasiłek macierzyński przysługuje po zgłoszeniu się do ubezpieczenia chorobowego, przy czym w tym konkretnym przypadku nie obowiązuje okres wyczekiwania. Ale, by w ogóle móc zgłosić się do chorobowego, trzeba zrezygnować z ulgi i wejść w system pełnych lub preferencyjnych składek. Zbyt późna rezygnacja może sprawić, że świadczenie będzie bardzo niskie albo nie pojawi się wcale.

Brak zasiłku opiekuńczego

Jeśli w trakcie ulgi będziesz musiał zająć się chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny, zasiłek opiekuńczy także nie przysługuje. Dla wielu osób to duży problem, bo takie sytuacje często oznaczają co najmniej kilkanaście dni bez możliwości pracy, czyli bez przychodu z firmy.

W części przypadków ratuje sytuację szybka rezygnacja z ulgi i zgłoszenie się do ubezpieczeń społecznych. Przy krótkich okresach opieki nad dzieckiem może to pozwolić na otrzymanie świadczenia, chociaż kwota zasiłku zazwyczaj będzie niska. Trzeba jednak z góry liczyć się z tym, że przerwanie ulgi oznacza wyższe składki ZUS od następnego miesiąca.

Brak ochrony w razie wypadku przy pracy

W czasie korzystania z ulgi na start nie płacisz składki wypadkowej. To oznacza, że nie zyskujesz żadnej ochrony z tego tytułu. Wypadek przy pracy czy choroba zawodowa mogą wtedy spowodować nie tylko przerwę w zarobkowaniu, ale także całkowity brak świadczeń z ZUS związanych z tym zdarzeniem.

Dla osób, które wykonują działalność z podwyższonym ryzykiem (transport, prace budowlane, usługi fizyczne), to bardzo istotny czynnik. Ale nawet freelancer, który pracuje z domu, może ulec wypadkowi w drodze do klienta lub na spotkaniu służbowym. Wypadki nie dotyczą wyłącznie zawodów „wysokiego ryzyka”.

Czego nie dostaniesz z ubezpieczenia wypadkowego?

Brak objęcia ubezpieczeniem wypadkowym w czasie ulgi na start oznacza brak prawa do świadczeń takich jak:

• zasiłek chorobowy z tytułu wypadku przy pracy,
• świadczenie rehabilitacyjne po wypadku,
• jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu,
• renta inwalidzka z ubezpieczenia wypadkowego.

Jeżeli wypadek zdarzy się podczas korzystania z ulgi, a ty nie masz innego tytułu do ubezpieczeń (np. etatu), cała odpowiedzialność finansowa za leczenie i utrzymanie siebie oraz rodziny spada na twoje oszczędności lub prywatne ubezpieczenia. Dla wielu młodych firm to scenariusz, który kończy się zamknięciem działalności.

Na co zwrócić uwagę przed skorzystaniem z ulgi na start?

Ulga na start bywa bardzo pomocna, ale nie jest dla każdego. Zanim zdecydujesz się na ten krok, warto przeanalizować nie tylko swój biznesplan, lecz także sytuację rodzinną i zdrowotną. Krótkoterminowa oszczędność rzędu 2400 zł w pół roku może być niewspółmierna do ryzyka, które bierzesz na siebie.

Trzeba też pamiętać, że korzystając z ulgi, wciąż musisz terminowo opłacać składkę zdrowotną i składać odpowiednie dokumenty do ZUS. Brak składek społecznych nie oznacza pełnego „urlopu” od ZUS, a jedynie ograniczenie zakresu obowiązków.

Kiedy ulga na start ma największy sens?

Są sytuacje, w których ulga na start daje realną przewagę. Dotyczy to głównie osób, które:

• mają inne źródło ubezpieczeń społecznych, np. pełny etat z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym,
• dysponują oszczędnościami pozwalającymi przetrwać kilka miesięcy bez zasiłków,
• nie planują w najbliższym czasie ciąży ani dłuższych zabiegów medycznych,
• działają w branży o relatywnie niskim ryzyku wypadku przy pracy.

W takich przypadkach obniżenie kosztów stałych na początku działalności może pomóc rozwinąć firmę. Start bywa wtedy łagodniejszy, bo część gotówki zostaje w firmie, zamiast trafić do ZUS.

Kiedy rozważyć rezygnację z ulgi?

Rezygnacja z ulgi na start jest możliwa w dowolnym momencie – wystarczy zgłosić się do ubezpieczeń społecznych na formularzu ZUS ZUA i tym samym przejść na preferencyjne składki z kodem 05 70 lub, przy prawie do renty, 05 72. W praktyce warto rozważyć taki krok, gdy:

masz w perspektywie ciążę i chcesz zadbać o prawo do zasiłku macierzyńskiego, spodziewasz się planowanej operacji lub dłuższego leczenia, pracujesz w zawodzie o dużym ryzyku wypadku i chcesz mieć ochronę wypadkową, widzisz, że twoja historia ubezpieczeniowa jest krótka i każdy miesiąc składkowy może być dla ciebie istotny.

Ulga na start jest przywilejem, nie obowiązkiem – możesz z niej zrezygnować w każdej chwili, jeśli widzisz, że nie pasuje do twojej sytuacji.

Jak podejść do decyzji o uldze na start?

Decyzja o korzystaniu z ulgi powinna opierać się na liczbach i chłodnej analizie, a nie wyłącznie na hasłach o „niższym ZUS na początku działalności”. Warto policzyć, ile realnie zaoszczędzisz na składkach społecznych i zestawić to z potencjalnymi stratami, jeśli w tym czasie przydarzy się choroba, wypadek lub konieczność opieki nad bliskim.

Dobrze jest też spojrzeć wstecz na swoją historię ubezpieczeniową. Jeśli masz niewiele lat składkowych, kolejne 6 miesięcy bez składek mogą mocno obniżyć twoje przyszłe świadczenia. Z kolei przy bardzo długim stażu te pół roku będzie miało mniejszy wpływ, ale i tak obniży kapitał emerytalny.

W wielu przypadkach skorzystanie z ulgi na start jest rozsądne. W innych lepiej od razu wejść w system małego ZUS i zbudować pełną ochronę z tytułu ubezpieczeń społecznych. Ostateczny wybór zawsze zależy od twojej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i finansowej.