Strefa Schengen to obszar 29 państw, w którym zniesiono kontrole na granicach wewnętrznych. Podróż między należącymi do niej krajami jest dzięki temu prostsza, ale granice zewnętrzne są chronione według wspólnych zasad.
Czym jest strefa Schengen?
Strefa Schengen obejmuje państwa, które zniosły kontrole graniczne między sobą. Oznacza to, że podczas przejazdu z jednego kraju strefy do drugiego zwykle nie trzeba przechodzić kontroli granicznej. Nie jest to jednak równoznaczne z brakiem kontroli na wszystkich granicach.
Granice zewnętrzne strefy, czyli granice z państwami nienależącymi do Schengen, podlegają wspólnym zasadom kontroli. Podstawę prawną stanowi Kodeks graniczny Schengen. W praktyce państwa współpracują także przy polityce wizowej, ochronie granic i bezpieczeństwie wewnętrznym.
Jakie kraje należą do strefy Schengen?
Do strefy należy 25 państw Unii Europejskiej oraz cztery kraje spoza UE, stowarzyszone ze strefą. Pełny skład przedstawia tabela:
| Państwa Unii Europejskiej w strefie Schengen | Kraje spoza UE w strefie Schengen |
|---|---|
| Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Litwa, Luksemburg | Islandia |
| Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Włochy | Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein |
Bułgaria i Rumunia są członkami strefy Schengen. Kontrole na ich granicach powietrznych i morskich zniesiono 31 marca 2024 roku, a na granicach lądowych – 1 stycznia 2025 roku. Oznacza to, że obecnie ich status obejmuje także pełne uczestnictwo w obszarze bez kontroli na granicach wewnętrznych.
Jak działa strefa Schengen?
Zniesienie kontroli wewnętrznych wymaga współpracy państw w innych obszarach. Najważniejsze zasady funkcjonowania strefy obejmują:
- Ochronę granic zewnętrznych – państwa kontrolują osoby wjeżdżające do strefy spoza jej obszaru, stosując wspólne reguły.
- Współpracę policyjną i sądową – służby wymieniają informacje i współdziałają w sprawach związanych z przestępczością transgraniczną.
- System Informacyjny Schengen (SIS) – wspólna baza pozwala uprawnionym służbom sprawdzać informacje o osobach i przedmiotach poszukiwanych, zaginionych lub objętych określonymi alertami.
- Możliwość czasowego przywrócenia kontroli – państwo może tymczasowo kontrolować granice wewnętrzne w razie poważnego zagrożenia bezpieczeństwa lub innego wyjątkowego kryzysu.
Swobodne przemieszczanie się nie oznacza, że podróżny może całkowicie zrezygnować z dokumentu tożsamości. Kontrola graniczna może być zniesiona, ale kontrole tożsamości mogą pojawić się w innych sytuacjach, na przykład podczas kontroli policyjnej.
Czy wszystkie kraje Unii Europejskiej są w strefie Schengen?
Nie. Poza strefą pozostają Irlandia i Cypr. Irlandia korzysta z rozwiązania pozwalającego jej nie uczestniczyć w obszarze bez kontroli granicznych, choć współpracuje z państwami europejskimi w wybranych sprawach policyjnych i sądowych. Cypr jest państwem UE, ale nie został jeszcze włączony do strefy Schengen.
